REDBAD ZIET AF VAN DE DOOP
berichten van de rand van Nederland..................................................................................................................................................................................
vrijdag 8 januari 2021
donderdag 7 januari 2021
Harlingen 1843: HET AARDAPPELOPROER
DE GESCHIEDENIS VAN HARLINGEN
woensdag 6 januari 2021
HARLINGER ZILVER
In Friesland was het gebruikelijk om festiviteiten, huwelijksvoltrekkingen, geboorten en jubilea vast te leggen. Dat gebeurde veel met zilver, vooral lepels.
Zo is er een lepel bewaard gebleven, die is uitgereikt naar aanleiding van een damwedstrijd, gehouden in het begin van de 19e eeuw. Een zilveren troffel werd gebruikt bij de eerste steenlegging van de nieuwe Michaelkerk(1771), maar er zijn ook zilveren bokalen en bekers gemaakt en werden vaak bij drinkgelagen van schutterij of een gilde gebruikt. Harlingen kende, na de aankomst van Belgische doopsgezinden, om hun geloof gevlucht uit de Katholieke Zuidelijke Nederlanden (rond 1600), een toenemend aantal zilversmeden. Door de toenemende welvaart, van met name de bovenlaag van de Friese bevolking, konden steeds meer Harlingers zich zilver permitteren. Het was tevens een goede belegging en kon in slechtere tijden eenvoudig worden verkocht. Voor het grote percentage armen in de Friese havenstad (50 tot 60% van de Harlinger bevolking) waren zilveren voorwerpen onbereikbaar. In 2004 verwierf het gemeentemuseum “het Hannemahuis” een vergulde, zilveren huwelijksbokaal. Erin stonden twee namen gegraveerd: Dirk Sickes en Pijtje Jacobs Braam, een Harlinger echtpaar. De bijbehorende huwelijksakte uit 1691 werd in de stadsarchief teruggevonden. Allereerst werd aangenomen dat de bokaal in Duitsland was vervaardigd. Het meesterteken WAZ toonde aan dat het pronkstuk door een zilversmid was gemaakt, die in Harlingen woonde: Willem Manskerel Zeestrand. De vormentaal is typisch Fries en de stijl is herkenbaar in ander Harlinger zilverwerk. Zeestrand werkte op basis van tekeningen van Hendrik Goltzius, gereproduceerd door Jacob Matham. Dit zijn boeken met tekenvoorbeelden, die ook door Rembrandt werden gebruikt. De huwelijksbokaal verbeeldt de 4 jaargetijden, door de hand van de meester in het zilver afgebeeld. De gebruikte prentenboeken zijn in het Rijksprentenkabinet te zien.
Deze bijzondere huwelijksbokaal, naast andere voorbeelden van Harlinger kunstsmeden, vertellen met hun vormen en inscripties een heel verhaal. Ze zijn in het Hannemamuis in Harlingen te bewonderen.
De liefde en voorkeur voor zilver kent een langdurige geschiedenis. Bij de plunderende Vikingen stond zilver hoger aangeschreven dan goud. Zij hebben zich in de loop der eeuwen in Friesland gevestigd en zijn uiteindelijk opgegaan in de plaatselijke bevolking. Harlingen begon als winterkwartier van deze Noormannen. Dit verklaart ook de vroege handelscontacten met het Noorden.
dinsdag 5 januari 2021
HET BOEK DER BOEKEN
DE ARK DES VERBONDS
Zij
moeten dan een ark van acaciahout maken,
twee
en een halve el lang, anderhalve el breed
en
anderhalve el hoog.
Gij
zult die overtrekken met louter goud;
van
binnen en van buiten zult gij die overtrekken
en
er rondom een gouden omlijsting op maken.
Gij
zult er vier gouden ringen voor gieten en
die
bevestigen aan de vier voetstukken
en
wel twee ringen aan de ene zijwand
en
twee ringen aan de andere zijwand.
Gij
zult draagstokken van acaciahout maken
en
die met goud overtrekken.
Exodus
25: 10-13
Toen Moses na veertig dagen de berg SinaĆÆ
afdaalde, droeg hij de twee tafelen, met daarop de 10 geboden mee
naar beneden. Aangekomen bij zijn volk, trof hij het dansend en
feestend aan rond een beeld van een gouden kalf. Moses ontsteekt in
woede over deze godslastering. Aan het einde van de dag zijn er 3000
doden gevallen. Moses triomfeert en het Israƫlische volk sluit een
verbond met Jahweh (vert. Ik ben wie Ik ben). Symbool van dit verbond
zijn de 10 geboden en de daarop gebaseerde Joodse Wet (Torah), die
ook economische regels, voedingsvoorschriften en hygiƫnische
maatregelen bevat, die de basis vormden van een godsvruchtige
gemeenschap. In de Bijbel staat nauwkeurig omschreven, hoe er een
kist van acaciahout moest worden gebouwd, bekleed met goud en met
twee cherubijnen (engelen)op de kist. Ringen en gouden draagstokken
maakten het mogelijk dat de Ark des Verbonds tijdens de zwerftocht
door de woestijn kon worden gedragen. De Ark bevatte niet alleen de
stenen tafelen, maar ook de staf van AƤron en de oorspronkelijke
versie van de Torah (de eerste vijf Bijbelboeken). Uitsluitend
Levieten (de priesterklasse) waren hiertoe aangewezen. Anderen,
waaronder twee neven van Moses, die offers brachten of de Ark
aanraakten, stierven een gruwelijke dood. Er zijn aanwijzingen, dat
de Egyptenaren electriciteit kenden en gebruikten.
In
de tempel van Dendera staat de bezoeker oog in oog met afbeeldingen
van kolossale gloeilampen, die door Egyptenaren worden gehanteerd.
Onderdeel van de schatten, die met de gestorven farao werden
begraven, bevond zich vaak een gouden kist met versieringen (o.a.
Toet-ankh-Amon). Moses werd opgevoed en opgeleid aan het Egyptische
hof en wellicht heeft hij van deze (later vergeten) kennis gebruik
gemaakt om de Ark te bouwen. Gezien de beschrijvingen in de Bijbel
zou de Ark elektrisch geladen kunnen zijn, onder andere door het
opwrijven van de Ark met dierenhuiden, en dat het in de strijd als
wapen kon worden gebruikt.
Tijdens de verovering van het
Beloofde Land droegen priesters de Ark voor het leger uit. Niet
alleen motiveerde dat de veroveraars, maar de Ark was actief op het
slagveld en doodde met energiestralen de KanaƤnitische
strijdkrachten. Slechts ƩƩn maal liet de Ark de Israƫlieten in de
steek. In een bittere strijd doodden de aartsvijanden van de Joden,
de Filistijnen 30.000 Israƫlieten. Goliath, de Filistijnse kampioen,
maakte de Ark buit en droeg het op zijn schouders van het
slagveld.
Zeven maanden later zonden de overwinnaars de Ark
terug. Sinds men de Ark in bezit had, werden de Filistijnen
geteisterd door epidemieƫn en droogte. In de daaropvolgende periode
verslaat David de Filistijnen definitief en verovert uiteindelijk ook
Jeruzalem. Zijn zoon Salomo zal een tempel bouwen, waarin de Ark een
centrale plek kreeg. Omgeven door een tabernakel, mocht alleen de
opperpriester het Heilige der Heiligen betreden. Hij droeg
beschermende kleding en bracht wierookoffers om zich te beschermen
tegen de mysterieuze krachten van de Ark. In de 6e eeuw voor Christus
verovert Nebukadnezar Jeruzalem en plundert de tempel van Salomo. De
Babyloniƫrs hebben nauwkeurig genoteerd welke religieuze en
waardevolle voorwerpen er buit zijn gemaakt. Op die lijst komt de Ark
niet voor. Is deze verborgen? Historici wijzen erop dat al eerder
verwijzingen naar de Ark in de Bijbel ontbreken. Hoe is het mogelijk
dat het meest geheiligde voorwerp in de JudaĆÆsche traditie in rook
opgaat.
In
Ethiopiƫ staat in elke Christelijke kerk een replica van de Ark des
Verbonds. De historische Ark wordt bewaard in de stad Aksum in een
heiligdom, dat door ƩƩn priester wordt beheerd en onderhouden. Dit
is een taak voor het leven en verder mag niemand het terrein
betreden. De traditie verhaalt over Menelek, die de Ark uit Jeruzalem
heeft gesmokkeld en naar Ethiopiƫ heeft gebracht. Eerst verborg hij
de Ark op een eiland in het Tanameer, na 1000 jaar werd de Aksum
overgebracht, waar hij tot op heden verblijft. Doordat niemand de Ark
des Verbonds te zien krijgt, heerst er grote scepsis in de kringen
van Bijbelonderziekers. Want zelfs Haile Selassie, volgens de
Rastafari de geïncarneerde Messias, keizer van Ethiopië heeft de
Ark nooit te zien gekregen.
Wie was Menelek en hoe kreeg hij de
kans de Ark des Verbonds te stelen? We moeten daarvoor terug naar
koning Salomon, de bouwer van de Tempel. De Ark stond toen, beschermd
door het Tabernakel, in het Heilige der Heiligen van de door hem
gebouwde Tempel in Jeruzalem. Een plek, die alleen door de
opperpriester mocht worden betreden. Salomon was een wijs en machtig
vorst en zijn naam reikte tot ver over de landsgrenzen. Deze verhalen
bereikten ook de koningin van Sheba. Ze zocht contact met hem en werd
uitgenodigd voor een bezoek aan Jeruzalem. Na een reis van zeven jaar
bereikte de koningin Salomon.
De twee voelen zich onmiddellijk
tot elkaar aangetrokken. Niet alleen intellectueel, maar uiteindelijk
ook lichamelijk. Tot groot verdriet van Salomon besluit de koningin
naar Sheba terug te keren. Onderweg blijkt echter, dat zij zwanger is
en baart uiteindelijk een zoon, die ze Menelek noemt. Als Menelek
volwassen wordt en hij te horen krijgt wie zijn vader is, besluit hij
deze in Jeruzalem te bezoeken. Zijn moeder geeft hem een ring, die ze
van haar minnaar, heeft gekregen. Hiermee kan hij aantonen Salomon's
zoon te zijn. Salomon ontvangt Menelek hartelijk en neemt hem in zijn
hofhouding op. Volgens sommigen heeft Salomon de Ark aan Menelek
meegegeven, volgens anderen maakte hij een replica, om de verdwijning
te verhullen. Hoe dan ook, de Ark des Verbonds, kwam in Ethiopiƫ
terecht, om er beschermd en vereerd te worden. Chronologisch klopt
dit verhaal volgens velen niet. Ook na Salomon's dood zou de Ark nog
in de Tempel aanwezig zijn geweest. Toch is het heiligste voorwerp
van de Joden in deze periode, tot de inval van de Babyloniƫrs,
spoorloos verdwenen de Babyloniƫrs noemen in hun inventarislijsten
de Ark des Verbonds niet.
De
opvolgers van Salomon waren niet van zijn niveau en de Tempeldiensten
verwerden tot rituelen voor meerdere goden. Uiteindelijk zou ook de
Ark verwijderd zijn om te worden vervangen door een heidens
afgodsbeeld. Wellicht is de Ark toen in veiligheid gebracht. Er is
bewijs voor. Op het eiland Elefantine hebben archeologen een Joodse
tempel opgegraven. Dit is de enige, aangetoonde, Joodse tempel buiten
Jeruzalem. De tempel op Elefantine is in de vierde eeuw voor Christus
verwoest. Het zou logisch zijn te veronderstellen, dat daarna de Ark
opnieuw in veiligheid is gebracht. In Ethiopiƫ dit maal.
Maar
heeft de Ark Jeruzalem wel verlaten. Op een oude plattegrond, staan
plekken vermeld, in Jeruzalem, waarop heilige voorwerpen zouden zijn
verborgen. Onder de oude stad Jeruzalem is een netwerk van
ondergrondse gangen en er zijn legio plekken, waar de Ark zou kunnen
zijn verborgen. De plek, waar de Tempel heeft gestaan, komt
natuurlijk als eerste in aanmerking. Tot grote frustratie van de
Joodse gemeenschap wordt dit door Palestijnen, die zeggenschap over
het gebied hebben, tegengehouden. Zij vrezen ondermijning van de
Moslimheiligdommen op de Tempelberg.
In
het verleden was die situatie anders. Toen de Kruisvaarders Jeruzalem
innamen, nam een groep Franse ridders bezit van de ruĆÆnes van de
Tempel. Officiƫel waren ze in het Heilige Land om pelgrims te
beschermen. Officieus maakten ze gebruik van het machtsvacuum om naar
schatten te zoeken. Volgens latere verslaglegging hebben deze
ridders, de latere Tempelierenorde, een schat op de Tempelberg
gevonden. Hoe het zij, de Tempelieren bouwden in korte tijd een
machtsimperium op. De orde was alleen verantwoording verschuldigd aan
de Paus in Rome. Veel edelen werden lid. Door de gelofte van Armoede
kwam hun bezit aan de orde. De Tempelieren schiepen het eerste
bankwisselsysteem. De rijken hoefden dan niet met hun geld over
straat. Door leningen te verstrekken aan de oorlogvoerende koningen
en edelen, stapelden de schulden van de vorsten zich op. Philips de
Schone besluit hier een einde te maken. Hij is bijna bankroet en
heeft enorme schulden bij de Tempelieren. Volgens de overlevering
worden in ƩƩn nacht de ridders in Frankrijk opgepakt. Na marteling,
bekennen ze schuldig te zijn aan homoseksualiteit en blasfemie. Dat
laatste bestond uit het bespugen en vertrappen van het kruis en het
aanbidden van demonen. Ofschoon de ridders naderhand hun
bekentenissen weer introkken, ontliepen ze hun lot niet. Met
instemming van de Paus, die de orde in de ban deed, werden de
gevangenen schuldig bevonden en op de brandstapel terechtgesteld.
De
beroemde schat van de Tempelieren is echter nooit gevonden. Het zou
hierbij gaan om de Heilige Graal en/of de Ark des Verbonds. De
Tempelieren beschikten over een grote vloot. Hiermee zou de schat in
veiligheid zijn gebracht. Niet terug naar het Heilige Land in ieder
geval. Er zijn twee plaatsen, waar de schat verborgen zou kunnen
zijn. De ƩƩn is Roslynn Chapel, bij Edingburgh in Schotland. Deze
15e eeuwse kerk bevat veel symbolen, die verwijzen naar de
Tempelierenorde. De tweede plek is het megalitische monument bij Tara
in Ierland. Op beide plekken krijgen nieuwsgierigen geen toestemming
om te graven.
Historici gaan ervan uit dat de Ark voor de
verwoesting van de Tempel van Salomon door de Babyloniƫrs, verdwenen
is. De eenheid van het Joodse volk was al verbroken. Het Beloofde
Land kende twee Joodse koninkrijken. Israƫl en Judea (met Jeruzalem
en de Tempel). In de periode voor de val van Jeruzalem versloegen de
Assyriƫrs Israƫl en tien stammen van het Joodse volk werden
afgevoerd en verdwenen. Het is logisch dat men in de Tempel
voorzorgsmaatregelen nam en schuilplaatsen voorbereidde. Het terrein
leent zich er ook toe en de deskundigheid op dat terrein was groot.
De klassieke riolering wordt nog steeds gebruikt. Dat de Tempelieren
de Ark hebben gevonden, lijkt me twijfelachtig. De macht van dit
voorwerp is te groot om zo lang op vreemde bodem verborgen te
blijven.
Blijft over Jeruzalem. Zoal de Ark nog bestaat, dan
moet hij daar te vinden zijn. Dit is ook de heilige overtuiging van
sommige Joden en Amerikaanse symphatisanten, die broeden op de
mogelijkheid een spade (of ed, maar de voedingsbodem voor verdere
escalatie is ruimschoots aanwezig. De herbouw van de Tempel is zoals
gezegd, voor de orthodoxe Joden voorwaarde voor terugkomst van hun
Messias. De Ethiopische Ark wordt nog steeds in Aksum bewaard.
Niemand, op ƩƩn priester na krijgt deze te zien, Zonder de Ark is
de Tempel niet compleet en hindert het de wederkomst van de Christus,
de Messias. Hun houding tegenover de Moslimgelovigen is duidelijk:
“We will put the DĆ“me of the Rock and the Al-Aqsa mosque in an
envelope and sent it back to Mecca.” Gelukkig vormen ze op dit
moment nog een kleine minderheid.
NIET IN DE BIJBEL
Deze deutero-canonieke boeken zijn:
Tobit (Tobias)
Esther (deuterocanoniek deel)
Toevoegingen bij Daniƫl, omvattende:
Gebed van Azarja (Dan. 3)
Gezang in de vuuroven (Dan. 3)
Susanna (Dan. 13)
Bel en de draak (Dan. 14)
1 Henoch, geschreven plm. 2e eeuw v.Chr. - 1e eeuw n.Chr.
2 Henoch, geschreven eind 1e eeuw n.Chr. Slavische Henoch Boek der geheimnissen van Henoch
3 Henoch, geschreven plm. 5e-6e eeuw n.Chr.
Andere pseudepigrafische teksten zijn
Boek der Jubileeƫn, Liber Jubilaeorum
Het leven van Adam en Eva, Vita Adea et Evae, Apocalyps van Mozes
Evangelie van Thomas (kort en het bekendst; het bestaat uit 114 uitspraken die van Jezus zouden zijn)
Evangelie van de waarheid toegeschreven aan Valentinus
Evangelie van Philippus waarschijnlijk geschreven door een leerling van Valentinus
Evangelie van Maria Magdalena, onder de aandacht gekomen door De Da Vinci Code van Dan Brown
Evangelie naar Judas in gebruik bij de KaaĆÆnieten
Geheime Boek van Johannes, met een uitgewerkte gnostische scheppingsmythe
HARLINGEN EN LITERATUUR
De stad Harlingen heeft twee grote literatoren voortgebracht. Simon Stijl, medicus, schrijver en politicus, in de 18e eeuw en Simon Vestdijk, een der belangrijkste Nederlandse schrijvers uit de vorige eeuw. De dichter Adriaan Roland Holst beweerde, dat Vestdijk sneller kon schrijven, dan God kon lezen. Vestdijk heeft zeer veel gepubliceerd; romans, novellen, gedichten en essays. Tijdens zijn leven was het een wederkerend gerucht, dat hij genomineerd zou zijn voor de Nobelprijs voor literatuur.
De band met Harlingen was voor beiden heel verschillend.
Simon Stijl was een Harlinger huisarts, die niemand afwees en er ook voor de vele armen in de stad was. Politiek was hij actief in de beweging, die zou leiden tot de Bataafse Republiek. Simon Vestdijk keerde Harlingen in zijn 18e levensjaar de rug toe en ging medicijnen studeren in Amsterdam. Hier leerde hij Jan Slauerhoff kennen, die net als Vestdijk, als scheepsarts had gewerkt. Behalve in de Anton Wachtercyclus (beeld op de Voorstraat) en enkele gedichten lijkt Harlingen geen rol van betekenis in Vestdijks oeuvre te spelen.


