HARLINGER
WANDELVERHALEN
Om tenslotte in
Leeuwarden te worden opgehangen
De
doodstraf werd voor Nederland, ten tijde van vrede, in 1870
afgeschaft. Na de Tweede Wereldoorlog werd 152 maal de doodstraf
uitgesproken, waarvan er veertig door het vuurpeloton werd
uitgevoerd. Voor 1870 werd de doodstraf regelmatig opgelegd. Dit kon
door het zwaard of door ophanging. In de praktijk werd dit laatste
toegepast. De executies in Friesland werden te Leeuwarden
uitgevoerd. De spotnaam voor de Leeuwarders herinnert daar nog aan:
galgelappers.
Op 23 maart 1860 werd Ype
(Baukes) de Graaf uit Workum in het openbaar opgehangen. Deze
executie, die op marktdag werd gehouden en veel publiek trok, was de
laatste, die in vredestijd werd voltrokken, voordat de doodstraf werd
afgeschaft. Ype (Baukes) de Graaf bracht de meeste tijd, die hij
buiten de gevangenis doorbracht, in Harlingen door. Hij was al op
jeugdige leeftijd op het slechte pad geraakt en op 18-jarige leeftijd
wordt hij wegens herhaalde diefstal tot twee jaar tuchthuis
veroordeeld. Hierna volgt al snel een tweede veroordeling: geseling
met een strop om en 7 jaar tuchthuis. In 1843 wordt Ype veroordeeld
tot geseling, brandmerking en 8 jaar tuchtschool. Na deze straf
blijft hij drie jaar op vrije voeten om uiteindelijk toch weer tegen
de lamp lopen. Vijf jaar tuchthuis en geseling was dit maal de
straf.
In Harlingen, waar hij gedurende zijn vrije jaren verbleef,
had hij kennis gekregen aan Aafke Monsma. Zij trouwden niet, maar
toch kregen ze twee kinderen. Een van de kinderen overlijdt jong, de
tweede is vijf jaar oud als haar vader in 1859 vrijkomt en weer naar
zijn gezinnetje terug wil keren. Aafke wil echter niets meer van hem
wil weten. Ype dringt aan, maar Aafke blijft weigeren.
Ype Baukes de Graaf druipt af, maar op
de avond van vrijdag 2 september slijpt hij in de Spoketuin bij de
Kerkpoortsbrug zijn mes aan beide kanten vlijmscherp. De volgende
morgen al gaat hij heel vroeg naar de aardappelmarkt. Hij neemt aan
dat Aafke daar aan het werk zal zijn.
Haar moordenaar was
ondertussen de stad uitgevlucht, maar keerde al snel terug en deed
alsof er niets gebeurd was. Politieman Westra herkent hem echter en
houdt hem aan. Op weg naar het politiebureau dreigt de
samengestroomde menigte de arrestant aan te vallen. Agent Westra kan
dit maar met moeite verhinderen. Op het bureau geeft Ype Baukes de
Graaf al snel toe dat hij de moord heeft gepleegd. Verder vertelt
hij ook van plan te zijn geweest zijn dochter te vemoorden. Daarna
had hij zelfmoord willen plegen. Op 7 november 1859 werd Ype Baukes
de Graaf door het Provinciaal Gerechtshof ter dood veroordeeld. Zijn
verzoek om gratie aan Koning Willem III wordt afgewezen.
De
uitdrukking "Aafke beraad je" werd daarna gebruikt om
iemand, zij het gekscherend, ernstig te waarschuwen.
